Tarih Öğretiminde Usül

TARİH ÖĞRETİMİNDE USUL


           Tarih öğretimi diğer derslerin öğretiminden farklı bir anlayış içermektedir. İnsanlığın geçmişi ile ilgili tüm konular tarihin konusunu oluşturmaktadır. Geçmişte ne yapılmıştır, nasıl yaşanmıştır, neler olmuştur? sorularının cevaplarını yaşayan ve yaşayacak nesillere ulaştırmak ve açıklamak Tarih öğretiminin amacıdır. Başka bir ifadeyle; “geçmiş-bu gün- gelecek” kavramlarının sentezinin yapılmasıdır. Yaşanmış olayların sistematik olarak açıklanmasında zaman bilimi başta olmak üzere, diğer bütün pozitif ve nakli ilimlerin katkılarını ve desteklerini almak zorunluluktur. Zaten Tarih I programının içerisinde geniş bir ünite olarak okutulan bu husus öğretmen ve öğrencilerin ilgisini en fazla çeken konuları içermektedir.

            Tarih öğretiminde amaç ve hedefler,  öğretim programlarında genişce açıklandığı gibi aynı zamanda da Türk Milli Eğitim Temel Kanunun, “Genel Amaçlar” bölümünde yer alan ifadelerle bütünleşmektedir.  Genel ve özel amaçlara  uygun olarak, başlık ve bazı alt başlıkları Milli Eğitim Bakanlığınca  belirlenen konular-ünitelerin içerikleri genellikle “öğrenci ders kitabı”nda yer almaktadır. Tarih öğretmenlerinin öğrenci ders kitabına bağlı olarak dersi işlemesi dikkatten kaçmamaktadır. Ancak esas olan  öğretmenlerin kendilerinin( zümrede alınan kararlar ışığında)  değişik kaynaklardan hazırlanarak dersi ve konuları işlemesidir. ders kitabını eline almak suretiyle dersini işlenmesi yerine, gerektiğinde ( konuyla ilgili alıştırma, araştırma soruları  veya okuma parçası vb hususlara gidildiği zaman) kullanılması uygun olacaktır.

 

            Tarih öğretiminde genel ilkele ve esaslar kısaca şöyle açıklanabilir:

Derse başlamadan önce işlenecek konu-ünitenin sonunda hedef davranışların  niçin gerekli olduğunun, nasıl, ne zaman ve nerede kullanılacağının öğrencilere açıklanması, öğrencileri isteklendirme(motive etme) açısından gerekli ve önemlidir.  Örnek: 93 harbi, Şark meselesi, Lozan  Ant vb

Konunun bu güne yansımaları  ve sonuçları üzerinde durulmalı, örneklendirme yapılarak açıklanmalıdır. Ayrıca yarına yansımalarının ne şekilde olacağı mevcut veriler ışığında ele alınmalıdır.

Bilgiyi sunmak açısından,özellikle öğrencilere gerekli olacak bilgi ve olguların, olayların iyi belirlenmesi, bunların üzerinde durulması, gerekli ve önemli olduğunun altının çizilmesi, başka bir ifadeyle rafine edilmiş halde sunuda bulunulması yerinde olacaktır.

Zümre kararlarının; bir yılda yapılacak etkinlik ve çalışmaları planlayan, derste kullanılacak yöntem, teknik, araç-gereç, yapılacak işbirliği, verilecek ödev konularının tespiti ölçme-değerlendirme, yararlanılacak alan kaynakların belirlenmesi, tutulacak defter ve dosyaların neler olacağı hususlarını içermesine özen gösterilecektir.

 

 Konu ve ünitelere göre , hangi ders aracının ve teknolojisinin, nasıl kullanılacağı önceden belirlenmeli ve planlarda açıkça belirtilmelidir. Özellikle görsel araçlar bu gün yaygın olarak kullanılan veya kullanılması gerekli eğitim-öğretim gerecidir. Slaytlar halinde yapılan sunumlar, CD,VCD ler, Tepegöz, harita, küre, ve diğer teknolojik gereçleri  sık sık kullanmak durumunda olunmalıdır. Yeterli harita olmadığı zaman elimizle çizdiğimiz haritayı çoğaltmak suretiyle öğrencilere dağıtmak veya tahtaya çizmek önemli bir yol olarak görülebilmelidir.

 

Diğer zümrelerle işbirliği konusu, bütün zümreler için önemli ve gerekli olmasına rağmen okullarımızda yasak savma niteliğinde yapılan uygulamalardan  birisi olarak  görülmektedir. Tarih derslerinde, hangi üniteler-konularda hangi zümrelerle işbirliğine gidileceği sene başındaki toplantılarda gündeme alınmalıdır.Coğrafi Keşifler konusunda, Coğrafya , Kültür konularında, Türk Dili  ve Edebiyatı, Resim, Müzik, Sanat Tarihi öğretmenleri ile bir araya gelerek, kaynak alışverişi, bilgi paylaşımı araç-gereç, konular  uygulama iş birliği vb.  konular görüşülerek gerekli kararlar alınmalıdır.

Zamanlama: konusuna gelince; Öğretim programlarının  içinde yer alan ünite-konuların hangi sürede işleneceği, kaç ders saati ayrılacağı, yine öğretim proğramında yer alan süreler esas alınarak zümrece belirlenmelidir. Ünitelendirilmiş yıllık planların hazırlanmasında yanı başımızda bulunması gerekli en önemli kaynaklardan birisinin Eğitim-Öğretim Yılı Çalışma Takvimi ve Yıllık Takvim olmalıdır. Ayrıca ders planları düzenlenirken hangi konuya  kaç ders saati ayrılması gerektiği önceki yıllarda yapılan uygulamalar ışığında  kararlaştırılmalıdır. Diğer taraftan sınıf yöneticisi olarak bir öğretmenin bir ders saatini etkili ve verimli kullanması da önem arz etmektedir.

Ödev konularının belirlenmesi işleminde yine zümre kararı alınması en doğru yöntemdir. Öğrencilerin ilgisini çekecek, isteklerine ve bireysel yeterlilik ve yeteneklerine uygun olması yanında, Türk ve Dünya gündemini yakalayan, öğrencilerin hayatının her döneminde ihtiyaç duyacağı veya kullanabileceği. dünden bugüne, bu günden geleceğe yansımaları olacak konuların öğrencilerin isteklerine sunulması çok ama çok önemlidir.

Ödevlerin değerlendirilmesinde; öğrencinin  emek sarf ettiği, öğrenmesine  hangi ölçüde katkı sağladığı, Türkçeyi etkili ve doğru kullandığı, kaynaklardan yararlanma yeteneği gibi hususlar  esas alınmalıdır.

Yazılı ve sözlü sınavlar için gerekli ilke ve esaslar Sınıf Geçme ve Sınav Yönetmeliği’nde açıklanmıştır. Bunların yanında, Tarih derslerinde hazırlanacak sınav soruların tekniğine uygun olması(1), ölçme ve değerlendirmenin de aynı şekilde gerçekleştirilmesi gereklidir.

 

ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ:

Tarih dersi öğretiminde, öğretmen, sınıf ve konuların özelliğine göre değişik yöntemler kullanılabilmektedir. Her yöntemin kendine göre eksik ve sakıncalı yönleri bulunmaktadır. Önemli olan kullanılacak yöntemin iyi seçilmesidir.

 

SÖZEL YÖNTEMLER:

 

Tarih derslerinde genellikle sözel yöntemler kullanılmaktadır.

Anlatma Yöntemi: Takrir yöntemi olarak da bilinir. Tarih derslerinde en çok kullanılan yöntemdir. Özellikle kalabalık sınıflarda kullanılan en doğru ve etkili yöntem olarak kabul görmüştür. Bu yöntemde anlatma, açıklama ve kulağa hitap etme olayı vardır. Güzel Türkçe konuşmanın, özellikle öğrenci seviyesine uygun cümleler ve bilgiler seçme önemlidir. Öğrencilere dinleme, dinlediğini anlama, anlamadığını sorma alışkanlığının verilmesi de gereklidir.

Bu yöntemin başarılı olması için, öğretmenin;

Konuya ilgili geniş bir bilgiye ve genel kültüre sahip olması,

Dersin başında konuyla ilgili gerektiğinde ufak bir slayt, grafik, fotoğraf, anekdot vb sunu da bulunması,

Öğrencilere dersin başında basit sorular yönelterek dikkatlerinin çekilmesi,

Geniş bir konu seçiminden ziyade bir derste uzmanların ortaya koyduğu gibi 5-9 nokta belirleyerek buralara yoğunlaşması,

Akıcı bir dil kullanması

Hitap ettiği öğrencilerin seviyesini iyi belirlemesi

Planlı bir sunuş yapması

Her şeklide öğrencileri iyi motive etmesi(isteklendirmesi)

Ders araç-gerecini zamanında ve etkili kullanması

En önemlisi de öğretmenin ses tonuyla, mimikleriyle, duruşuyla, zamanı iyi kullanması ile, öğrencileri etkilemesi ile  iyi bir hatip, iyi bir sunucu olması,

Gerekli ve önemli hususlar olarak ortaya çıkmaktadır.

 

Soru-Cevap Yöntemi: Öğrencide yapıcı, yaratıcı bir düşünme ile serbest konuşma alışkanlığının kazandırılması, tartışma yapabilme ve girişkenlik yeteneğinin geliştirilmesi ve her şeyden önce “öğrenci merkezli” öğretimin en önemli yöntemi olarak kullanılmaktadır. Öğrencinin soru sorması onun öğrenme  istekli ve bilinçli olduğuna yönelik bir ip ucudur. Diger zamanlarda öğrenciye vermeye ve sunmaya çalıştığınız bilgileri bunun kadar etkili sunamayacağınız açıktır. Bu yöntemin diğer öğretim yöntemleri ile birlikte kullanıldığında çok daha etkili olacağı da açıktır. “Sokratik yöntem” olarak da adlandırılan bu yöntem, Yusuf Has Hacip tarafından ünlü Kutadgu Bilgi’in yazımı için dört kişinin soru-cevap yöntemi kullanarak konuşturulması şeklinde kaleme alınmıştır. Bu nedenle Tarih öğretiminde sık kullanılmaktadır. 

 

Bu yöntemin başarılı olması için;

Sınıfın iyi motive( isteklendirme) edilmesi,

Soruların düşündürücü ve iyi seçilmiş olması, soru kadar cevabında açık ve anlaşılır olması:

Soruların ilmi ve objektif olarak sorulması ve cevabının aynı özellikte olamsına dikkat edilmesi;

Öğrencilerin derse hazır ve istekli olması,

Bütün öğrencilerin katılımlarının sağlanması, aksi takdirde birkaç öğrenciyle dersin işlenmesi suretiyle diğer öğrencilerin seyirci konumuna düşürülmemesi;

Soruların güven verici ve konunun açıklanmasına yardımcı olması,

Öğrencilerin soru sormalarına fırsat ve imkan verilmesi,

Öğrencilerin yanlış cevap veya ifadelerinin kırıcı olmadan düzeltilmesi,

Öğrenciler mahcup edilmeden ve kırılmadan, tam tersine güzel ve takdir edici sözlerle daha sonraki derslerde de istekli olmalarına katkı sağlanması;

Dilbilgisi kurallarına uygun sorular sorulması, özellikle Niçin? Neden?Nasıl, Kim? Vb soru ekleri ile soru yöneltilmesi;

Bu yöntemin dersi kaynatacak veya öğrencileri gruplaştıracak biçimde uygulanmamasına özen gösterilmesi;

            Gerekli ve önemli yönlerdir.

 

            Tartışma Yöntemi: Bu yöntem, karşılıklı konuşma, konuyu tartışma , farklı fikirler ve düşünceler ortaya koyabilme şeklinde tanımlanabilir. Tartışma yönteminde öğrencilerin oturma biçimleri önemlidir. Arka arkaya sıralarda oturan öğrencinin tartışması asla doğru değildir.Herkes birbirinin yüzüne bakarak konuşmalıdır. Tartışmada öğretmen yönetici konumunda olmalı, gereken müdahaleleri yapmalıdır. Ancak demokratik bir ortam ve kural çerçevesinde yönetimi esas almalıdır. Tartışma yönteminde öğrencilerin önceden hazırlanmaları  ve sınıfın tamamının tartışmaya katımlımı sağlanmalıdır.

            Bunun dışında aynı benzer tekniği kullanarak yapılan diğer yöntemler ise;

            Panel:Bir konunun tartışılması için yapılan toplantıdır.bir konu birkaç kişi tarafından topluluk içinde açıklanır.

            Sempozyum: Bir konunun çeşitli yönleri üzerinde kısaca yapılan sunumlardır.

            Münazara: Karşıt gruplar arasında görüşlerini kabul ettirme esasına dayanır.

            Açık oturum: Bir çok katılımcının bir veya birkaç konu çevresinde görüş bildirmesidir.            Beyin Fırtınası: Bir konun üzerinde alternatif görüş ve düşüncelerin ortaya konulması diye özetlenebilir.

 

            Mülakat(Söyleşi): Bir konuda yetkili veya ilgili kişi veya kişlerle yapılan görüşmedir.

            Poblem Çözme Yöntemi: Problem ve sorunların aşağıda belirtilen yöntemlerle çözülmesidir.

            Tüme varım yöntemi: Parçalardan bütüne varma yoludur.

            Tümden gelim yöntemi: Bütünden parçaya inmek suretiyle sonuç almak yoludur.

            Analiz  yöntemi:Parçalara ayırarak çözümleme işidir.

            Sentez yöntemi: Parçaların birleştirilerek bütünü elde etmek ve sonuç çıkarmak işidir.

           

            UYGULAMALI YÖNTEMLER:

           

            Gözlem Yöntemi: Olayı gözle, araçla gözlemlemek, incelemek şeklinde tanımlanabilir.

            Deney yöntemi: Denetimli ve planlı bir gözlemdir

            Gösteri Yöntemi: Bir takım araç-gereç kullanılarak göze ve kulağa hitap eden bir yöntemdir. Tarih dersi öğretiminde zaman zaman başvurulacak yöntemlerden birisidir.  Osmanlı Devletinin Divan toplantıları ile, Erzurum ve Sivas Kongrelerinin vb.  temsili olarak gösterilmesi, bu yönteme örnek olarak verilebilir.

           Yaparak ve Yaşayarak Öğrenme Yöntemi: Öğrencilerin bizzat yaparak öğrenmeleri yöntemidir.

 

            ÖĞRETİM TEKNİKLERİ:

            Soru Sorma Tekniği: Tarih derslerinde bu çok önemledir. Özellikle sınav soruları, konuların ana fikrini, hedef-amaçlarını ortaya koyacak, öğrencilerin ilgisini çekecek, gündemi yakalayabilen ve kullanılan nitelikte belirlenmesi önemlidir. Kısa cevaplı sorular yanında daha ziyade öğrencilerin, anlama, yorum yapabilme yeteneklerini geliştirici nitelikte uzun cevaplı soruların da sorulması gerekmektedir.

            Ölçme ve Değerlendirme Tekniği: Öğrencilerin bilgi, beceri ve davranışlarının önceden belirlenmiş araçlarla ölçülmesi ve ortaya çıkan sonuçların analizinin sağlıklı bir şekilde yapılarak geri bildirimlerinin yapılması tekniğidir.

            Açıklama Tekniği: Gerekli görülen bir konu veya bölümün geniş olarak açıklanması olarak düşünülmelidir.

            Özetleme Tekniği: Bir konu veya hususun kısa olarak özetlenmesidir.

            Araştırma Tekniği: Bir konunun değişik kaynaklardan araştırılıp derse hazırlıklı gelinmesi tekniğidir. Tarih derslerinde sık sık kullanılan bir teknikdir.

            Alıştırma Tekniği. Tarih derslerinde daha çok anlatılanların tekrarı diye tanımlanmaktadır.

            Ödev Verme ve Değerlendirme Tekniği: Tarih derslerinde ödev konularını zümre olarak belirlemek çok önemlidir. Verilecek ödevlerin, öğrencilerin her zaman kullanabileceği, ülke ve dünya gündemini oluşturacak konulardan seçilmesi, kaynakların sağlıklı belirlenmesi, açık uçlu konulardan kaçınılması ( I. Meşrutiyet, III. Selim Dönemi, Uygurlar vb) , öğrencilerin ödevlerini hazırlama çalışmalarının her safhasının takip edilmesi yerinde olacaktır.

                                                          

                                                                                                          Halil ARIK

                                                                                                          Başmüfettiş

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !